Znaczenie wody

Dostępność wody w poszczególnych okresach wegetacji  jest zasadniczym warunkiem powodzenia uprawy rzepaku. Wiemy z doświadczenia, że rozkład opadów nie zawsze dopasowuje się do rytmu potrzeb roślin.  Dlatego prowadząc racjonalną uprawę rzepaku musimy stworzyć roślinom warunki pobrania wody z innych źródeł zaopatrzenia. Tymi źródłami są woda gruntowa oraz kapilarna. Możliwość wykorzystania wody niepochodzącej  z bieżących opadów, szczególnie w okresie intensywnego budowania masy roślin, bardzo często decyduje o powodzeniu uprawy - czyli osiągnięciu zadowalających plonów.

Dwa okresy krytyczne

Dla każdej uprawy zarówno nadmiar, jak też  niedobór wody jest niepożądany. Nadmiar, jak można zaobserwować na przestrzeni lat,  występuje najczęściej w okresie jesiennym i nie stwarza zazwyczaj dużego zagrożenia. Niedobór natomiast często  prowadzi do niepowodzeń. Zasadniczo w uprawie rzepaku można wyróżnić dwa okresy krytyczne, w których niedobór wody ma największy wpływ na rozwój roślin.

Pierwszy to okres siewu i wschodów, w którym wschodzące rośliny wymagają stosunkowo niewielkiej ilości wody. Przyjmuje się, że do samego skiełkowania nasiono potrzebuje wody w ilości około 50% własnego ciężaru. Bardzo ważnym momentem tego okresu jest sam siew. Należy unikać wykonywania go w glebę bardzo przesuszoną. Po wschodach roślina jest już w stanie sobie poradzić z jej chwilowymi niedoborami. Trzeba pamiętać, że pomimo prawidłowo wykonanego siewu w glebę optymalnie wilgotną, w tym okresie może występować jeszcze inne niebezpieczeństwo. Zdarza się, że zaraz po wykonanym siewie następują gwałtowne opady deszczu, ubijające powierzchnię pola, a po nich okres suszy. Wtedy może wystąpić niebezpieczne zjawisko „zabetonowania”  powierzchni, często zupełnie uniemożliwiające prawidłowe wschody.

Drugi okres krytyczny to czas od początku kwitnienia do początku dojrzewania - wtedy bowiem rośliny rzepaku budują największą część swojej masy, w tym plonu nasion.

Racjonalizowanie gospodarki wodnej w uprawie rzepaku

Pomimo ograniczeń wynikających z braku wpływu na ilość i rozkład opadów w okresie wegetacji, istnieją możliwości zabezpieczenia plantacji rzepaku przed niedoborami wody.  Generalnie  wpływ  na odpowiednie przygotowanie roślin do okresu niedoboru opadów ma sposób prowadzenia plantacji jesienią. Tylko w tym okresie posiadamy bowiem narzędzia , które mogą wpłynąć na jakość rozwoju systemu korzeniowego. W uproszczeniu, są to działania z zakresu szeroko rozumianej agrotechniki, po wybór odmiany włącznie.

Agrotechnika

Jest podstawą kształtowania gospodarki wodnej w uprawie rzepaku. Można tu wyróżnić kilka najważniejszych elementów składowych:

1. UPRAWA – do najważniejszych zaleceń zalicza się odpowiednie przygotowanie gleby do siewu. Należy to zrobić starannie i terminowo. W pierwszej kolejności należy przerwać jak najszybciej parowanie po zejściu przedplonu, aby zatrzymać jak największą ilości wilgoci w glebie.

Służą temu uprawki ścierniskowe wykonane pługiem podorywkowym lub agregatem ścierniskowym. Schemat działania jest tu mocno uzależniony od rodzaju gleby, na której będziemy siać rzepak. I tak:

• w przypadku gleb optymalnie wilgotnych stosuje się ogólnie przyjęte zasady uprawy rzepaku,
• w przypadku gleb wilgotnych i mokrych ma zastosowanie dewiza „mniej jest więcej” – uważać przy orce – ryzyko podeszwy płużnej, na ciężkich glebach kilkakrotne uprawki tylko płytko, stosować wąskie części robocze maszyn uprawowych i nadmiernie nie ugniatać,
• w przypadku gleb przesuszonych należy natychmiast po zbiorze przedplonu przerwać kapilary płytką uprawą, nie czekać na deszcz, uprawić bezpośrednio przed siewem z użyciem ciężkich wałów ugniatających - wykorzystać resztę wilgoci w glebie.
  

2. TERMIN SIEWU – to istotny czynnik w racjonalizowaniu podaży wody. Zbyt wczesny siew nie stanowi takiego problemu jak siew wykonany w opóźnionym terminie, który w większy lub mniejszy sposób ma niekorzystny wpływ na rozwój systemu korzeniowego. Rośliny wtedy rozwijają się krócej w warunkach dnia długiego, nie mając szans na rozwinięcie prawidłowej, optymalnej masy korzeniowej. W konsekwencji skutkuje to gorszym zaopatrzeniem roślin w wodę na wiosnę.

3. OBSADA ROŚLIN I ZWALCZANIE CHWASTÓW – to kolejne z czynników sterowania rozwojem przedzimowym rzepaku. Bardzo ważne  jest  utrzymanie optymalnej gęstości siewu i zwalczanie chwastów. Zarówno gęsty siew jak i zachwaszczenie niekorzystnie wpływają na wytworzenie optymalnie rozwiniętego systemu korzeniowego. Gęsto posiane rośliny rzepaku zaczynają konkurować ze sobą nawzajem i chwastami o światło, nadmiernie rozwijając się w części nadziemnej, upośledzając rozwój masy korzeniowej.

4. NAWOŻENIE PODSTAWOWE – składnikiem pokarmowym mającym największy wpływ na gospodarkę wodną roślin rzepaku jest potas (K). Jego niedobór w zasadniczy sposób pogarsza gospodarkę wodną roślin. Czasami zaleca się nawet luksusowe nawożenie plantacji rzepaku tym składnikiem, stosując również nawożenie pogłówne przed ruszeniem wegetacji wiosennej.

Wybór odmiany

Drugim ważnym czynnikiem, na który mamy wpływ i który pozwala zasadniczo pokierować gospodarką wodną w uprawie rzepaku jest wybór odmiany do siewu - z grupy populacyjnych, czy mieszańcowych. Jak wykazują badania, odmiany mieszańcowe radzą sobie lepiej z zaopatrzeniem  w wodę z kilku względów:   

1. WIGOR – cechą charakterystyczną odmian mieszańcowych jest zdecydowanie większy wigor i szybkość rozwoju jesiennego. Dlatego też mieszańce można wysiewać w opóźnionych terminach.

2. MOCNY KORZEŃ – mieszańce, co potwierdzają badania i praktyka uprawowa, wytwarzają mocniejsze rośliny, z lepiej rozbudowanym systemem korzeniowym. Korzeń mieszańca jest zazwyczaj grubszy, dłuższy, z większą ilością korzeni włośnikowych, pozwalający sięgać po głębsze pokłady wilgoci w glebie, lepiej zaopatrując w nią roślinę.

3. SIŁA SSĄCA KORZENIA – odmiany mieszańcowe, jak wynika z badań, charakteryzują się wyższą od odmian populacyjnych siłą ssącą korzenia. Pozwala to na pozyskanie  wody silniej związanej w glebie.

Michał Kochański
Product Manager
michal.kochanski@agrobras.pl